Aan de slag

Hier staat regelmatig een nieuwe schrijfoefening, herinneroefening of tip. Het is een aanvulling op alle basisinformatie in het boek. Bent u tevreden over uw uitwerking bij een oefening of tip? Mail deze dan naar info@hetbelangrijksteverhaal.nl
Oefeningen kunnen worden overgenomen met vermelding van: © Monica Boschman, www.hetbelangrijksteverhaal.nl.

Als... dan (juni 2011)

Maak een rijtje van minstens 7 situaties uit uw leven die te maken hebben met veranderingen, overgangen en/of toeval. Hulpmiddel kan zijn het invullen van zinnetjes: als … dan, van… naar, eerst… daarna.

Bijvoorbeeld:
• Als ik die trein niet had gemist, dan had ik mijn man nooit ontmoet.
• Van de oudste zoon thuis werd ik jongste bediende op kantoor.

Schrijf nu een verhaal over een van de situaties. Regels daarbij:
• Besteed extra aandacht aan de openingszin en de slotzin.
• Probeer het verhaal op 1 A4 te houden.

Een bijzondere ontmoeting (februari 2011)

Schrijf een verhaal over een bijzondere ontmoeting tussen twee mensen. Waar en wanneer komen ze elkaar tegen, hoe zien ze eruit, wat zeggen ze tegen elkaar?
Zelf bent u een van de hoofdpersonen van het verhaal. Wie de ander is, dat mag u zelf invullen. U kunt het verhaal schrijven over een echte ontmoeting, maar u mag deze ontmoeting ook bedenken. Op die manier kunt u bijvoorbeeld in gesprek gaan met idolen of overleden familieleden. Ook dat verhaal zal veel over u vertellen

Recept of gerecht met verhaal (februari 2010)

Welke herinneringen heeft u aan gerechten of recepten? Iedereen heeft wel een gerecht met een verhaal. Bijvoorbeeld omdat het gerecht symbool staat voor een bepaalde feestdag of omdat het aan iets of iemand doet herinneren. Schrijf het verhaal op en zet het recept erbij. Misschien leuk het gerecht voor iemand te maken en het verhaal erbij voor te lezen. Laat maar komen: van drilpudding tot bloedworst, van wentelteefjes tot hete bliksem. Eet smakelijk.

Wat is geluk? (november en december 2009)

Een gelukkig moment. Het is mooi daarover te schrijven en het moment zo te herbeleven. Maar wat is geluk en wat is een gelukkig moment? Laat u eens inspireren door onderstaand gedicht van Annie M.G.Schmidt en schrijf daarna zelf een kort geluksgedicht of geluksverhaal. U ziet het, het kan zelfs over erwtjes gaan. Geluk zit immers vaak in kleine dingen.

Erwtjes

Toen ze een meisje was van zeventien
moest ze een hele middag erwtjes doppen
op het balkon. Ze wou de teil omschoppen.
Ze was heel woest. Ze kon geen erwt meer zien.

Toen ging ze maar wat dromen, van geluk,
en dat geluk had niets van doen met erwten
maar met de Liefde en de Grote Verte.
Dat dromen hielp. Het scheelde heus een stuk.

En dat is meer dan vijftig jaar terug.
Ze is nu zeventig en heel erg fit
en altijd als ze ’s middags even zit,
mijmert ze, met een kussen in de rug,

over geluk en zo. Een beetje warrig,
maar het heeft niets te maken met de Verte
en met de Liefde ook niet. Wel met erwten,
die komen altijd weer terug, halsstarrig.

Ah ja, zegt ze. Ik kan mezelf nog zien,
daar in mijn moeders huis op het balkon,
bezig met erwtjes doppen in de zon.
Dat was geluk. Toen was ik zeventien.

Aandacht voor begin en eind (oktober 2009)

'Bij start en landing gebeuren de meeste ongelukken.' Deze uitspraak geldt voor vliegen, maar zeker ook voor schrijven. Een verhaal heeft recht op een goed begin en een goed slot. Als schrijver zult u aan deze punten vaak extra aandacht moeten besteden. Kijk eens hoe het staat met de begin- en eindzinnen in uw teksten.
Schrijf eerst van drie boeken die u mooi vindt de eerste en de laatste zin op. Schrijf daarna van drie verhalen die u zelf hebt geschreven de eerste en de laatste zin op. Wat valt u op? Herschrijf als u dat wilt het begin of het slot van (een van) uw eigen verhalen.

Schrijf je rijk (september 2009)

Iedereen kent deze regels van Wim Sonneveld: "Ze kochten zoethout voor een cent. Ik zag hun moeders touwtjespringen." Situaties komen tot leven door een goede keuze van details, dat kunnen ook financiële details zijn. Wat verdiende u per dag/week/maand in uw eerste baan, wat kostte een brood, een ijsje, een rondje met de draaimolen of een huis? Verwerk dit soort gegevens in een verhaal. Het is ook leuk om een lijstje te maken. Schrijf een jaartal op en minstens twintig dingen of kostenposten. Schrijf er daarna de kosten achter. Bespreek dit lijstje eens met iemand anders. Zijn jullie het eens?

Uw honderdste verjaardag (juli en augustus 2009)

Schrijf een kort verhaal over het vieren van uw honderdste verjaardag. Bijvoorbeeld: hoe brengt u de dag door, wie mogen er komen, hoe ziet uw omgeving eruit, wat krijgt u of eet u. Misschien vreemd, zo’n toekomstverhaal tussen al deze oefeningen over vroeger. Maar al schrijvend zult u merken dat ook het verleden een woordje zal meespreken in de tekst.
Deze oefening is geïnspireerd op het verhaal ‘De 100-jarige' uit Kopstukken van Godfried Bomans. Een passage daaruit:
“Is vader thuis?” vroeg ik aan het oude mannetje, dat opendeed. Hij knikte,en liet mij in een kamertje waar een nóg ouder mannetje zat, dat al bijna dood was. Haastig rukte ik een spreekhoorn van de wand en schreeuwde in zijn oor: “Wel gefeliciteerd!” “U bent abuis,” zei de oude man met doffe stem, “vader is boven.” Ik vloog de trap op, want ik begreep dat het nu een kwestie van seconden was. Daar hing de honderdjarige aan de touwen: hij was bezig een vogelnestje te maken. Ik kroop bijna in zijn oor en gilde: “Wel gefeliciteerd!!” De jubilaris schudde het hoofd, maakte een dubbele salto en sprong op de grond. “Ik ben niet doof,” zei hij, zijn jas aantrekkend, “ik ben alleen maar oud.”

De voorkant (juni 2009)

Heeft u al enkele verhalen geschreven? Maak dan eens een voorkant voor uw verzameling verhalen. Dat dwingt u op zoek te gaan naar een rode draad en naar de kern. Welke foto of afbeelding(en) wilt u op de voorkant zetten? Welke titel past het beste bij uw verhalen? Dit vraagt om het maken van keuzes!

Werken met koppen (mei 2009)

Een mooi verhaal heeft recht op een goede titel. Zo'n titel prikkelt de lezer, maakt nieuwsgierig en vertelt iets over het onderwerp van het verhaal. Titels die alleen het onderwerp aangeven zijn meestal saai. Bijvoorbeeld: 'Mijn militaire dienst'. Spannender is: 'Legerkistjes de lucht in'. Het is maar een voorbeeld, want de titel moet natuurlijk een duidelijke relatie hebben met uw verhaal. Bekijk uw verhalen eens. Hebben ze titels waar ze trots op kunnen zijn?

Een andere afloop (april 2009)

In de paastijd en in de lente kijken we naar nieuw leven. In uw verhalen over vroeger komt ook veel tot leven. Al schrijvend zult u bepaalde dingen weer helemaal voor u zien en soms ook lekker kunnen wegdromen. Zoek eens een verhaal uit uw leven dat wat u betreft best anders had mogen aflopen. Schrijf eerst op hoe de gebeurtenis werkelijk verliep, schrijf daarna het verhaal zoals u het liever had gezien. Schrijf daaronder kort een conclusie.

Dingen van het leven (maart 2009)

Zoek een voorwerp dat u dierbaar is. Schrijf bij dat voorwerp op uw eigen manier een kort verhaal. U kunt uw geschiedenis met dat voorwerp beschrijven, maar ook waarom het voor u zo veel waarde heeft. U kunt zelfs een verhaal schrijven vanuit het voorwerp zelf. U schrijft dan bijvoorbeeld op wat u als klokje van oma allemaal hebt gezien. Zoek een vorm die bij u past en haal er niet meer bij dan nodig is. Neem bij het verhaal als illustratie een foto of tekening van het voorwerp op.

Wisseltruc (februari 2009)

Schrijft u graag verhalen? Of juist liever gedichten? Een verhaal en een gedicht kunnen elkaar versterken. Schrijf eens een gedicht bij een verhaal dat u eerder schreef OF een verhaal bij een gedicht dat u eerder schreef. Welke verschillen ontdekt u? Waar komt bijvoorbeeld uw gevoel beter naar voren?

Goed voornemen (januari 2009)

Januari is de maand van de goede voornemens. Mensen die over hun leven schrijven kunnen zich voornemen de 'ik' echt tot leven te laten komen in hun verhalen. In veel verhalen komt de omgeving beter tot leven dan de ik-persoon. Dat is jammer. Besef dat het uw verhaal is, over uw ervaringen en belevenissen.
Ik hoor sommige lezers denken: Mag ik mezelf wel centraal stellen? Mijn antwoord: Ja. Of: Mag ik wel vertellen wat ik voelde? Mijn antwoord: Ja, graag!

Brieven aan een dierbare (december 2008)

December is echt een maand van herinneringen, ook aan dierbaren die er niet meer zijn. Kies iemand uit die u nog graag wat wilt vertellen en schrijf hem of haar een brief. Vertel bijvoorbeeld aan uw overleden moeder hoe uw leven verder is verlopen of op welke manier u aan haar terugdenkt. Of aan een leraar wat u gedaan hebt met zijn lessen. Wie zou u nog graag een brief wil schrijven? Wat wilt u daar in schrijven? Is dit een prettige manier van schrijven? In de briefvorm kunt u uw herinneringen optekenen, op een heel persoonlijke manier. U kunt meerdere brieven schrijven aan één persoon of aan totaal verschillende mensen.

De kern vangen in een haiku (november 2008)

Ik kan er wel een boek over vol schrijven... Een uitdrukking die mensen vaak gebruiken. Toch zit de kracht vaak in korte verhalen. Schrijven is ook de kunst van het weglaten en de kunst van het verwoorden van de kern. Het schrijven van een haiku is een mooie oefening om tot die kern te komen.
Een haiku bestaat uit 3 regels, die bestaan uit 5, 7 en 5 lettergrepen. Deze Japanse dichtvorm leidt dus tot een tekst van precies 17 lettergrepen.

Haiku's gaan meestal over de natuur. Maar u kunt de vorm ook gebruiken om de essentie van een persoon of gebeurtenis uit uw leven te vangen. Zo kunt u met enkele woorden veel oproepen. Haiku's over uw leven kunt u gebruiken als start van verhalen over verschillende thema's. Maar goed, ik loop op zaken vooruit. Probeer er eerst maar een te maken om de smaak te pakken te krijgen.

voetje voor voetje
lopen op het levenspad
heen en weer terug


Plattegrond maken van een huis van vroeger (oktober 2008)

Hoe zag het huis eruit waar u vroeger woonde. Kunt u het tekenen? Neem een groot vel papier of een behangrol en ga aan de slag. Al tekenend wandelt u in uw hoofd door het huis en komen er allerlei herinneringen boven. Over het interieur, het gezinsleven, uw favoriete plaatsen, de bezigheden in en rond het huis. In de verschillende ruimtes kunt u steekwoorden schrijven die u daarna kunt uitwerken. U kunt er ook een collage van maken met plaatjes van voorwerpen en/of foto's. Het is een intensieve oefening die veel herinneringen en verhalen kan opleveren. Ook leuk om samen met een broer of zus te doen.

Uw naam (september 2008)

Aan iedere naam zit een verhaal vast. Waarom hebben uw ouders u uw naam gegeven? Bent u naar iemand vernoemd? Wat vond u en vindt u van uw naam? Tot welke verkortingen en bijnamen heeft uw naam geleid? Uw naam is een mooi startpunt voor een kort verhaal of een gedicht.

Over de naam schreef Neeltje Maria Min een prachtig gedicht waarvan de meeste mensen de eerste 2 regels kennen.

Mijn moeder is mijn naam vergeten

Mijn moeder is mijn naam vergeten.
Mijn kind weet nog niet hoe ik heet.
Hoe moet ik mij geborgen weten?

Noem mij, bevestig mijn bestaan,
Laat mijn naam zijn als een keten.
Noem mij, noem mij, spreek mij aan,
o, noem mij bij mijn diepste naam.

Voor wie ik liefheb, wil ik heten.

Vakantie vroeger (juli en augustus 2008)

De tijd van het jaar kan u helpen bij het ophalen en opschrijven van herinneringen. Schrijven over Kerstmis gaat makkelijker als u een beeldengroep uitpakt of nadenkt over het kerstdiner. U merkt dan ook welke rituelen van vroeger voor u nog steeds belangrijk zijn. Bijvoorbeeld het dekken van de tafel op een speciale manier.
Maar goed, het is nu geen Kerstmis maar hartje zomer. Daarvoor geldt precies hetzelfde. Wat deed u vroeger als het heel erg warm was? Waren er dan speciale spelletjes? Ging u naar het zwembad? Welke kleding droeg u? En, omdat het nu vakantie is: Ging u op vakantie? Zo ja, hoe ging dat, waarnaartoe, met wie en met welk vervoermiddel?
Gebruik eens zo'n heerlijke lome vakantiedag om te schrijven over uw vakantie(s) vroeger. Misschien is dat een mooi begin om elke maand een verhaal te schrijven dat helemaal past bij die tijd van het jaar.

De geur van toen (mei 2008)

Er zijn veel manieren om het geheugen te prikkelen. Bijvoorbeeld kijken naar een foto of luisteren naar een liedje. Ook geuren kunnen veel herinneringen oproepen. Bijvoorbeeld de geur van stro, de geur van wierook of de geur van versgebakken brood. U heeft vast uw eigen bijzondere geurherinneringen. Kies er een uit en schrijf erover. Welk verhaal komt door die geur tot leven? Wie waren erbij? Wat gebeurde er? Schrijf het op en bewaar het bij uw andere verhalen.

Terugblikken of terugkruipen (april 2008)

Hoe gaat u met tijd om in uw verhaal? Kijkt u terug als oudere op de jaren die achter u liggen? Of schrijft u verhalen door de ogen van het kind dat u vroeger was?
Kiest u voor de eerste mogelijkheid, dan kunt u vertellen hoe u nu terugkijkt op gebeurtenissen. U schrijft uw verhaal dan in de verleden tijd. Kiest u voor de tweede mogelijkheid, dan kruipt u weer in de huid van het kind. U kunt het verhaal dan in de tegenwoordige tijd of in de verleden tijd schrijven. U moet er dan rekening mee houden dat een kind niet de beschouwende gedachten heeft van een volwassene.

De vorm die u kiest, moet u binnen een verhaal consequent toepassen. Het is een leuke oefening een gebeurtenis op beide manieren te beschrijven. Kies hiervoor een gebeurtenis uit uw jeugd, bijvoorbeeld een verhaal over school. Beschrijf deze nu op twee manieren:
1. door de ogen van het kind dat u toen was;
2. terugblikkend vanuit het nu.

Leg na het schrijven de teksten naast elkaar. Welke verschillen ziet u? Wat vindt u de voordelen en de nadelen? Wat bevalt u het beste? Om een indruk te geven van de mogelijkheden, kunt u de uitwerking lezen van Leo Wagemans. Hij schreef twee teksten over de molen.

Door de ogen van het kind: De molen van mijn opa

Terugblik: De molen van mijn opa